منهای بورس

جنگ قدرت پس از سقوط معامله اوپک: چه بر سر قیمت نفت خواهد آمد؟

در روزهای گذشته صحبت از یک بحران جهانی در بازار قیمت نفت شده است. بحرانی که شاید علی خدری مشاور سابق شرکت اکسون در خاورمیانه به بهترین شکل آن را بیان کند: “نفت 20 دلاری در راه است“.

پنجشنبه 15 اسفند 1398 نشست اعضای اوپک برگزار گردید. شوک ویروس کرونا و کاهش میزان تقاضای کشورها که در راس آن ها بزرگترین واردکننده نفت خام دنیا چین قرار دارد به یک معضل بزرگ تبدیل شده بود که نمایندگان کشورهای اوپک و غیر اوپک برای حل آن راهی وین شده بودند.

در این نشست اعضای سازمان پیشنهاد کردند که برای مقابله با کاهش قیمت نفت، عرضه خود را در بازار به میزان 1.5 میلیون بشکه در روز کاهش دهند که از این میزان 1 میلیون سهم بر عهده کشورهای عضو اوپک و 500 هزار بشکه سهم کشورهای غیر اوپک باشد. این طرح با مخالفت جدی روسیه به عنوان بزرگترین کشور غیر اوپک روبرو شد. مذاکرات اوپک با روسیه نیز فایده ‏ای نداشت تا نتیجه به این صورت رقم بخورد: “از اول آوریل و با پایان یافتن توافقات قبلی هر کشور مجاز است به هر میزان که می‏خواهد نفت تولید و به بازار عرضه کند”.

تغییر استراتژی، از تثبیت قیمت تا افزایش سهم در بازار

هنوز قیمت نفت از شوک عدم توافق اوپک و مسکو بیرون نیامده بود که لرزه دیگری بازار را تکان داد. عربستان قیمت رسمی تمام درجه‏ های نفت خام خود را برای ماه آوریل پائین آورده و تخفیف‏ های گسترده ‏ای را برای مشتریان ارائه کرده است. به نظر می‏رسد که این کشور استراتژی خود را از قیمت بالای نفت به افزایش سهم در بازار تغییر داده است. اما این تمام ماجرا نیست.

خبرها از این موضوع حکایت دارد که عربستان می‏خواهد عرضه نفت خود در ماه آوریل را تا 12.3 میلیون بشکه در روز افزایش دهد. یعنی 25 درصد افزایش نسبت به ماه قبل که باعث وحشت جامعه بین ‏الملل شده است. در همین حال روسیه نیز از قافله عقب نمانده است. الکساندر نواک وزیر انرژی روسیه اعلام کرده این کشور توانایی افزایش تولید نفت خود را به میزان 200  تا 300 هزار بشکه در روز در کوتاه‌مدت دارد. همچنین آن‏ ها این قابلیت را دارند که ظرفیت تولید خود را تا 500 هزار بشکه در روز نیز افزایش دهد.

در بحبوحه جنگ نفتی عربستان و روسیه، بازار نفتی دنیا هفته عجیبی را تجربه کرد. قیمت نفت برنت در روز 9 مارس با کاهشی 24 درصدی به 34 دلار رسید. شدیدترین افت قیمت یک روزه آن در 30 سال اخیر. در همان روز قیمت نفت WTI  ایالات متحده با کاهشی عجیب به 31.13 دلار رسید که نسبت به مشابه سال گذشته آن 46 درصد افت قیمت را نشان می‏دهد. ارزش سهام شرکت آرامکو عربستان حتی از زمان عرضه اولیه این شرکت در دسامبر گذشته هم پائین تر آمده که بیانگر عمق فاجعه است.

نمودار قیمت نفت WTI ایالات متحده در یک ماه گذشته
قیمت نفت WTI ایالات متحده در یک ماه گذشته

جنگ قدرت میان غول‏ های نفتی

عربستان و روسیه استراتژی افزایش سهم خود در بازار جهانی نفت را در نظر دارند . برنامه ‏ای که با برنامه های تثبیت بازار و قیمت اوپک در تضاد است. اما دلیل این اقدامات چیست؟ برخی از تلاش‏های روسیه برای مقابله با ایالات متحده به عنوان تولیدکننده اصلی نفت شیل خبر می‏دهند. کشوری که در چند سال اخیر از یک کشور وارد کننده نفت به صادرکننده صرف تبدیل شده است و از این بازار پول خوبی به جیب زده است. این اقدامات آن هم در آستانه انتخابات ریاست‏جمهوری آمریکا می‏ تواند بسیار پرمفهوم باشد. در همین حال عربستان نیز که نگران از دست دادن سهم خود در بازار است با تخفیف ‏های گسترده سعی در حفظ سهم خود به عنوان بزرگترین صادر کننده نفت در جهان را دارد. اما آیا اقتصاد این کشورها توانایی مقابله با این قیمت پایین نفت را دارند؟

دست بالای مسکو

در این بین روسیه شرایط بهتری دارد. مسکو در 5 سال گذشته با صرفه‏ جویی در بودجه خود اقدام به ایجاد 550 میلیارد دلار ذخایر ارزی کرده که به گفته مقامات این کشور برای مقابله با قیمت‏ نفت 25 تا 30 دلاری برای یک دهه کفایت می‏کند. دوشنبه گذشته وزارت دارایی روسیه اعلام کرد که برای تأمین بودجه حتی اگر قیمت نفت پایین باشد ، از صندوق ثروت ملی 150 میلیارد دلاری خود کمبود را جبران می‏کند. بعلاوه اساسا روسیه کشوری با بودجه نفتی به شمار نمی‏ آید که این موضوعات بخواهد بر روی آن تاثیر بگذارد.

عربستان سعودی به دنبال حفظ بازار

اما داستان عربستان متفاوت است. این کشور که سعی داشت با تقویت صنعت گردشگری خود به مقابله با اقتصاد تک بعدی نفت برود با چالشی عظیم مواجه شده است. شیوع ویروس کرونا که باعث تعطیلی مساجد و خانه خدا در مدینه و مکه و قفل ‏شدن صنعت گردشگری شده و به خودی خود ضربه مهلکی به اقتصاد عربستان سعودی وارد کرده بود. اکنون و با این اقدام روسیه – عربستان وارد چالش بزرگتری شده که بیرون رفتن از آن به سادگی ممکن نیست. با این کاهش قیمت نفت کمبود بودجه 15 درصدی انتظار سعودی ها را می کشد. در حال حاضر تمام تلاش عربستان در این برهه این است که سهم خود را در بازار جهانی حفظ کند.

در این میان تغییر استراتژی آمریکا هم جالب به نظر می‏رسد. در روز جمعه دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد که ایالات متحده در این دوره به جای فروش نفت به دنبال پر کردن ذخایر استراتژیک خود خواهد بود. اقدامی که می ‏تواند 77 میلیون بشکه را از بازار خارج کند و باعث شد روند منفی بازار تا حدی کاهش پیدا کند.

تاثیر کاهش قیمت‏ نفت بر اقتصاد ایران

تحریم‏ های گسترده آمریکا در سال‏ های گذشته باعث کاهش شدید میزان صادرات نفت ایران شده است. کشور ما در دوران قبل از تحریم صادراتی بالغ بر 2.5 میلیون بشکه در روز داشت. اکنون و برای بودجه سال 99 پیش‏بینی صادرات 1 میلیون بشکه در روز شده است. در نگاه اول شاید این کاهش وابستگی به نفت در بودجه در بحبوحه این ناملایمات دلگرم ‏کننده باشد. اما مشکل اینجاست که بنا بر گفته نوبخت رئیس سازمان برنامه و بودجه، قیمت نفت در بودجه سال 99، 50 دلار پیش بینی شده که در صورت ادامه این بحران کسری بودجه شدیدی در سال آینده انتظارمان را می‏ کشد. البته بیژن زنگنه وزیر نفت دولت، می‏ گوید روس ها به زودی به پای مذاکره می آیند و بحران فعلی برطرف خواهد شد.

نمودار میزان وابستگی بودجه ایران به قیمت نفت در سال های گذشته
میزان وابستگی بودجه ایران به نفت در سال های گذشته (منبع: دنیای اقتصاد)

قیمت‏ ها تا کجا سقوط خواهد کرد؟

افزایش قریب الوقوع عرضه‏ ها، موجودی‏ های بالا و شوک تقاضایی که توسط ویروس کرونا ایجاد شد ناگزیر باعث کاهش قیمت‏ ها شده است. قیمت‏ هایی که حتی قبل از آن هم در سطح بالایی قرار نداشته ‏اند. ظاهرا کاهش قیمت اجتناب ناپذیر است ولی این که تا چه میزان قیمت کاهش می‏ یابد سوالی است که فعلا جوابش را نمی‏ دانیم.

با این حجم تخفیف‏ های عربستان، امکان رسیدن نفت خام عربی به 20 دلار دور از ذهن نیست. البته‏ همه تحلیلگران نظری هچون خدری ندارند. شرکت NBD پیشبینی کرده قیمت نفت برنت 45 دلار و WTI 40 دلار در سال باشد. شرکت گلدمن ساکس نیز قیمت نفت در سه ماهه دوم سال را 35 دلار و قیمت سالیانه را 42 دلار باشد. البته در تازه ترین اظهارات این شرکت پیش بینی سه ماهه دوم را به 20 دلار کاهش داده است.

حال باید منتظر ماند و دید سرنوشت این بحران به کجا خواهد رسید. آیا سران اوپک می‏توانند به یک توافق چندجانبه بین خود و کشورهای غیر اوپک مانند روسیه برسند یا باید منتظر یک جنگ تجاری تمام عیار بر سر تصاحب سهم در بازار باشیم؟ جنگی که ممکن است هیچ برنده‏ ای نداشته باشد!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن